Gạo J02 khác gì BC15, Đài Thơm 8 và Séng Cù? Cách chọn giống cho đúng

Trên cánh đồng Mường Tấc, xã Phù Yên, tỉnh Sơn La, hiện canh tác thương phẩm chủ yếu ba giống lúa tẻ chất lượng cao, cũng chính là ba giống nằm trong phạm vi bảo hộ của nhãn hiệu chứng nhận "Gạo Phù Yên": J02, BC15 và Đài Thơm 8. Bài này mình đặt ba giống ấy cạnh nhau, rồi so thêm với một cái tên rất hay bị nhắc tới là Séng Cù, để Ông bà chọn được đúng thứ hợp khẩu vị nhà mình.

Bảng so sánh nhanh

1. Trước tiên, hiểu hai dòng lúa: hạt tròn và hạt dài

Muốn so giống cho ra ngô ra khoai, cần biết một điều nền tảng mà ít người để ý: lúa gạo trên thế giới chia thành hai dòng lớn.

Dòng Japonica cho hạt ngắn và hơi tròn, thường trồng ở vùng ôn đới và vùng cao mát. Dòng Indica cho hạt thon dài, quen thuộc ở vùng nhiệt đới. Điểm khác biệt quan trọng nhất với người ăn nằm ở chất cơm: gạo Japonica nhìn chung có tỷ lệ tinh bột amylose thấp hơn, nên cơm dẻo và dính hơn, để nguội vẫn giữ được độ mềm. Gạo Indica amylose cao hơn thì cơm ráo hạt, tơi hơn.

Nắm được điều này, Ông bà sẽ hiểu ngay vì sao J02 (Japonica) cho cơm dẻo mềm kiểu cơm Nhật, còn BC15 hay Đài Thơm 8 (Indica) cho hạt cơm dáng dài, ráo hơn. Không giống nào hơn giống nào, chỉ là hợp gu ai.

2. J02: giống lúa Nhật trên đất Tây Bắc

J02 là giống lúa thuần dòng Japonica, có nguồn gốc từ Nhật Bản, do Viện Di truyền Nông nghiệp (thuộc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, Bộ Nông nghiệp) nhập nội và tuyển chọn. Năm 2011, Viện giao quyền sản xuất và phân phối giống cho một doanh nghiệp giống trong nước, và những vụ gieo trồng thử nghiệm đầu tiên được thực hiện tại Phú Thọ trước khi giống lan ra các tỉnh trung du và miền núi phía Bắc.

Nói rõ chỗ này vì nó là chi tiết hay bị ghi sai: J02 là công trình chọn tạo của Viện Di truyền Nông nghiệp, không phải của một viện hàn lâm nào khác. Với một hạt gạo định vị di sản, gọi đúng tên cơ quan chọn tạo cũng là một phần của sự tử tế.

Về cây, J02 thân cứng, chống đổ ngã tốt và chịu lạnh giỏi, nên rất hợp với vụ đông xuân và khí hậu lạnh của lòng chảo miền núi phía Bắc. Về hạt, J02 hơi tròn, xát ra trắng trong. Điểm ăn tiền nằm ở chất cơm: dẻo, mềm, vị ngọt đậm, và cơm nguội vẫn giữ được độ dẻo chứ không khô cứng lại.

Đây chính là lý do J02 được chọn làm dòng chủ lực của Gạo Đại Mộc, Mường Tấc. Muốn hiểu sâu về giống này, mời Ông bà xem Gạo J02 là gì.

3. BC15: hạt thon, cơm giữ dẻo lâu

BC15 là giống lúa thuần chất lượng cao, đẻ nhánh khỏe, tái sinh tốt, năng suất ổn định trong khoảng 6,0 tới 8,0 tấn/ha.

Hạt BC15 thon dài, tỷ lệ gạo lật cao. Cơm mềm, thơm nhẹ và giữ được độ dẻo lâu khi để nguội. So với J02, BC15 cho hạt cơm dáng dài hơn, hợp với người quen kiểu gạo tẻ truyền thống nhưng vẫn muốn một độ mềm dẻo nhất định.

4. Đài Thơm 8: thơm rõ, dẻo vừa, dễ ăn

Đài Thơm 8 có thời gian sinh trưởng ngắn, chống chịu sâu bệnh khá, năng suất 6,0 tới 7,0 tấn/ha.

Hạt thon dài, màu sáng trong. Cơm bóng, dẻo vừa phải và có hương thơm đặc trưng khá rõ. Nếu Ông bà thích cơm thơm mà không quá dẻo, muốn hạt cơm ráo hơn J02 một chút, thì Đài Thơm 8 là lựa chọn hợp.

5. Còn Séng Cù thì sao?

Séng Cù là cái tên rất hay bị đem ra so, nên mình nói cho rõ. Séng Cù là gạo đặc sản gắn với vùng Mường Lò (Yên Bái) và một số vùng cao Lào Cai, nổi tiếng hạt to dài, cơm đậm và thơm theo lối riêng. Đây là niềm tự hào của vùng đất khác, và vùng Mường Lò cũng đã có chỉ dẫn địa lý riêng cho hạt gạo của mình.

Điều cần phân biệt: Séng Cù không nằm trong cơ cấu giống của cánh đồng Mường Tấc, và cũng không thuộc phạm vi nhãn hiệu chứng nhận "Gạo Phù Yên". Vậy nên nếu Ông bà thấy nơi nào rao "gạo Séng Cù Mường Tấc" thì nên hỏi lại cho kỹ, vì hai thứ ấy thuộc hai vùng khác nhau. Gọi đúng tên vùng đất cũng là một cách tôn trọng công người trồng.

6. Vậy nên chọn giống nào?

Gói lại cho dễ nhớ:

• Thích cơm dẻo mềm, ngọt hậu, ăn nguội vẫn ngon (kiểu cơm Nhật): chọn J02.
• Thích hạt cơm dài, mềm dẻo vừa, quen kiểu gạo tẻ Bắc: chọn BC15.
• Thích cơm thơm rõ, dẻo vừa, hạt ráo: chọn Đài Thơm 8.
• Thích hạt to dài, cơm đậm kiểu vùng cao: Séng Cù (nhưng đó là gạo Mường Lò, không phải Mường Tấc).

7. Vì sao Mường Tấc chọn J02 làm dòng chủ lực

Trên cùng một cánh đồng, ba giống J02, BC15 và Đài Thơm 8 cùng được canh tác, nhưng Đại Mộc Gạo chọn J02 làm dòng chủ lực. Lý do gọn ở ba điểm: J02 hợp khí hậu lạnh của lòng chảo Mường Tấc, cho chất cơm dẻo ngọt bền vị kể cả khi nguội, và giữ được sự ổn định qua nhiều vụ.

Nói cách khác, việc chọn giống ở đây không chạy theo năng suất cao nhất, mà chạy theo chất cơm hợp với đất và hợp với bữa ăn hằng ngày. Mình không nói giống này ngon nhất thiên hạ, chỉ nói nó hợp với đồng đất này và với gu cơm dẻo, đó là điều mình đứng ra chịu trách nhiệm được.

Khi đã chốt được giống, bước còn lại là mua đúng gạo thật: mời Ông bà xem sáu dấu hiệu nhận biết gạo Mường Tấc chính gốc.